معماری Flutter: لایه‌ها و سه درخت (Widget, Element, RenderObject)

Flutter architectural overview

بررسی عمیق معماری لایه‌ای فلاتر (Embedder, Engine, Framework) و نحوه کارکرد سه درخت Widget، Element و RenderObject

فهرست مطالب این صفحه

Flutter به‌عنوان یک سیستم چندلایه و توسعه‌پذیر طراحی شده است. برخلاف بسیاری از فریم‌ورک‌های چندسکویی که از کامپوننت‌های بومی سیستم‌عامل (OEM Widgets) استفاده می‌کنند، فلاتر موتور رندرینگ اختصاصی خودش را دارد و تمام پیکسل‌های صفحه را مستقیماً ترسیم می‌کند.

معماری سه‌لایه فلاتر

سیستم فلاتر از پایین به بالا از سه لایه اصلی تشکیل شده است:

  1. لایه جاساز پلتفرم (Platform Embedder):
    • لایه ارتباط با سیستم‌عامل میزبان (Android، iOS، Windows، macOS، Linux، Web).
    • مسئولیت‌هایی مانند دریافت سطح رندرینگ (Render Surface)، مدیریت رویدادهای ورودی (لمس، کیبورد، ماوس)، دسترسی‌پذیری (Accessibility) و چرخه حیات اپلیکیشن را بر عهده دارد.
  2. موتور فلاتر (Flutter Engine):
    • عمدتاً با زبان C++ نوشته شده و هسته عملیاتی فلاتر است.
    • شامل موتور گرافیکی (Impeller و Skia)، ماشین مجازی Dart Runtime، موتور چیدمان متن و پیاده‌سازی سطح پایین APIهای dart:ui است.
  3. فریم‌ورک فلاتر (Flutter Framework):
    • لایه‌ای که توسعه‌دهندگان روزمره با آن کار می‌کنند و کاملاً با زبان Dart نوشته شده است.
    • از پایین به بالا شامل لایه‌های Foundation، Animation / Painting / Gestures، Rendering، Widgets و در بالاترین سطح کتابخانه‌های Material و Cupertino است.

چرا فلاتر از سه درخت استفاده می‌کند؟

در فلاتر، رابط کاربری در پشت صحنه از طریق سه درخت مجزا اما مرتبط مدیریت می‌شود تا هم کدنویسی ساده و اعلانی باشد و هم رندرینگ با سرعت ۶۰ یا ۱۲۰ فریم بر ثانیه انجام شود:

درخت ویژگی و نقش در فریم‌ورک طول عمر (Lifecycle)
۱. درخت ویجت‌ها (Widget Tree) توصیف‌کننده پیکربندی ظاهری رابط کاربری. ویجت‌ها سبک و تغییرناپذیر (Immutable) هستند. بسیار کوتاه؛ با هر تغییر وضعیت یا فراخوانی build() دوباره ساخته می‌شوند.
۲. درخت المنت‌ها (Element Tree) رابط میان Widget و RenderObject. جایگاه ویجت در درخت و شیء State را نگهداری می‌کند. ماندگار در طول حیات ویجت؛ در صورت تغییر پیکربندی ویجت، به‌روزرسانی می‌شود.
۳. درخت رندر (RenderObject Tree) مسئول محاسبات واقعی چیدمان (Layout)، اندازه (Size)، تشخیص برخورد (Hit Testing) و ترسیم (Paint). ماندگار؛ ایجاد آن‌ها پرهزینه است بنابراین تا حد امکان مجدداً استفاده می‌شوند.

فرآیند به‌روزرسانی رابط کاربری چگونه انجام می‌شود؟

هنگامی که setState() را فراخوانی می‌کنید:

  1. فلاتر متد build() را اجرا می‌کند و یک زیرشاخه جدید از اشیای سبک Widget می‌سازد.
  2. فریم‌ورک ویجت جدید را با ویجت قبلی موجود در Element مقایسه می‌کند (Widget.canUpdate).
  3. اگر runtimeType و key ویجت جدید با ویجت قبلی یکسان باشد، فلاتر Element و RenderObject قبلی را در حافظه نگه می‌دارد و فقط مقادیر تغییریافته (مثلاً متن یا رنگ جدید) را به RenderObject منتقل می‌کند.

نتیجه عملی برای توسعه‌دهنده: ساختن اشیای Widget جدید در متد build() بسیار ارزان و سریع است؛ بنابراین نگران ایجاد نمونه‌های جدید ویجت هنگام بازسازی نباشید، اما از انجام محاسبات سنگین یا درخواست‌های شبکه داخل متد build() اکیداً خودداری کنید.